Een waarschuwing over een nieuwe cyberdreiging kan zeer actueel en relevant zijn. Toch verdwijnt zo’n bericht binnen organisaties nog regelmatig in een mailbox, of wordt het opgepakt zonder dat duidelijk wordt wat de dreiging betekent voor de eigen bedrijfsvoering. Andersom worden risicoanalyses soms eenmaal per jaar uitgevoerd, terwijl het dreigingslandschap ondertussen voortdurend verandert.
Juist de koppeling tussen dreigingsinformatie en risicoanalyses maakt beide instrumenten sterker. Dreigingsinformatie laat zien wat er buiten de organisatie gebeurt; een risicoanalyse brengt in beeld wat daarvan binnen de organisatie of keten geraakt kan worden. Door deze twee perspectieven samen te voegen, ontstaat een realistischer beeld van de risico’s die op dat moment aandacht verdienen.
Voor de Nederlandse zeehavens is deze koppeling extra belangrijk. Nautische en logistieke processen zijn afhankelijk van veel verschillende organisaties, systemen en leveranciers. Een digitale verstoring bij één schakel kan daardoor gevolgen hebben voor meerdere partijen en processen. Dit is één van de redenen dat FERM Zeehavens zich daarom niet alleen richt op afzonderlijke organisaties, maar op de cyberweerbaarheid en veerkracht van cruciale ketens binnen de vijf zeehavens van nationaal belang.
▼ lees verder onder de afbeelding

Van algemene dreiging naar concreet risico
Dreigingsinformatie, vaak aangeduid als threat intelligence, bestaat uit informatie over mogelijke cyberaanvallen, kwetsbaarheden en ontwikkelingen die voor organisaties relevant kunnen zijn. Dat kan bijvoorbeeld gaan om een kwetsbaarheid in veelgebruikte software, maar ook over IP-adressen welke gebruikt worden in ransomwareaanvallen of aanvallers die zich specifiek richten op bedrijven in deze sector. Losse dreigingsinformatie zegt echter nog niet automatisch iets over het daadwerkelijke risico.
Een ernstige kwetsbaarheid in een bepaald softwaresysteem vormt bijvoorbeeld geen direct risico wanneer dat systeem nergens binnen de organisatie of keten wordt gebruikt. Een minder opvallende dreiging kan juist zeer relevant zijn wanneer deze betrekking heeft op een leverancier die toegang heeft tot belangrijke systemen of processen.
Een risico ontstaat pas wanneer een dreiging samenkomt met iets dat kwetsbaar en belangrijk is.
Daarbij spelen drie vragen een centrale rol:
Een risicoanalyse geeft antwoord op die vragen.
Dreigingsinformatie helpt om de antwoorden actueel en realistisch te houden.
Traditionele risicoanalyses verouderen snel
Veel risicoanalyses worden periodiek uitgevoerd, gebruikelij kis om het jaarlijks uit te voeren voor de organisatie en vaker bij bijvoorbeeld major changes. Risico’s worden geïdentificeerd, beoordeeld en opgenomen in een register, en vervolgens worden maatregelen afgesproken en verantwoordelijken aangewezen. Dat vormt een goede basis, maar het risico bestaat dat de analyse daarna lange tijd hetzelfde blijft.
Het dreigingslandschap houdt zich niet aan een jaarlijkse planningscyclus. Nieuwe kwetsbaarheden kunnen binnen enkele dagen actief worden misbruikt, zeker nu AI steeds vaker gebruikt wordt. Geopolitieke ontwikkelingen kunnen leiden tot meer digitale sabotage of verstoringsaanvallen, en criminelen kunnen hun aandacht verleggen naar een specifieke sector omdat daar nieuwe kansen ontstaan.
Dreigingsinformatie kan daarom worden gezien als een actuele weersverwachting.
Een risicoanalyse is hierbij de kaart van het gebied: de kaart laat duidelijk zien waar belangrijke routes, bruggen en kwetsbare punten liggen en de weersverwachting laat vervolgens zien waar op dat moment storm, gladheid of hoogwater wordt verwacht. Pas wanneer beide worden gecombineerd, kan worden bepaald welke route veilig is en waar aanvullende maatregelen nodig zijn.
Kijken naar de hele keten
Binnen een havengebied zijn organisaties sterk met elkaar verbonden. Scheepvaartafwikkeling, planning, containeroverslag, opslag, transport, douaneprocessen, energievoorziening en communicatie; allen zijn afhankelijk van verschillende digitale systemen en samenwerkingspartners. Een organisatie kan de eigen beveiliging goed hebben ingericht en toch kwetsbaar zijn door een afhankelijkheid van een andere partij, denk hierbij bijvoorbeeld aan een leverancier die op afstand onderhoud uitvoert of een softwareleverancier die door meerdere organisaties wordt gebruikt.
Daarom is het belangrijk om tijdens risicoanalysesessies een 'netwerkkaart' van de keten te gebruiken. Dreigingen worden op deze keten geplot, zodat zichtbaar wordt waar kwetsbaarheden, afhankelijkheden en mogelijke domino-effecten aanwezig zijn. Een dergelijke benadering maakt het mogelijk om verder te kijken dan de vraag of één organisatie slachtoffer kan worden. Belangrijker is de vraag welke havenprocessen kunnen stilvallen wanneer een organisatie, leverancier of digitaal platform wordt geraakt.
Van technische waarschuwing naar bedrijfsbesluit
Dreigingsinformatie is vaak technisch van aard. Een melding kan bijvoorbeeld versienummers, kwetsbaarheidscodes, unieke identificatiecodes en aanvalsmethoden bevatten. Voor bestuurders en proceseigenaren is vooral van belang wat de dreiging betekent voor de continuïteit van de bedrijfsvoering. Daarom moet technische informatie worden vertaald naar herkenbare bedrijfsscenario’s. Niet alleen: “een kwetsbaarheid maakt uitvoering van code op afstand mogelijk”, maar bijvoorbeeld: “een aanvaller kan mogelijk het systeem overnemen waarmee transportopdrachten worden verwerkt”. Die vertaling maakt het mogelijk om betere besluiten te nemen. Het management kan dan beoordelen of direct onderhoud nodig is, een leverancier moet worden aangesproken, extra monitoring moet worden ingesteld of een tijdelijk noodproces moet worden voorbereid. Risicomanagement wordt daarmee geen afzonderlijke administratieve activiteit. Het wordt een manier om actuele informatie om te zetten in keuzes over continuïteit, veiligheid en samenwerking.
Dreigingsinformatie als startpunt voor herbeoordeling
Niet ieder dreigingsbericht hoeft te leiden tot een volledige nieuwe risicoanalyse. Wel kan ieder relevant bericht aanleiding zijn om bestaande risico’s kort opnieuw te bekijken.
Bij een actuele dreiging kan worden gecontroleerd of:
- de genoemde technologie of leverancier binnen de organisatie wordt gebruikt;
- de dreiging gevolgen kan hebben voor een cruciaal proces;
- andere organisaties binnen de keten van hetzelfde systeem afhankelijk zijn;
- bestaande beveiligingsmaatregelen voldoende bescherming bieden;
- aanvullende maatregelen of tijdelijke controles nodig zijn;
- de kans of impact van een bestaand risico moet worden aangepast.
Op deze manier blijft het risicobeeld in beweging. Een risico dat eerder als beperkt werd beoordeeld, kan tijdelijk belangrijker worden door actieve aanvallen. Andersom kan een risico lager worden wanneer systemen zijn vervangen, toegangsrechten zijn beperkt of goede herstelmaatregelen zijn ingevoerd.
De kracht van deze aanpak zit niet in het steeds toevoegen van nieuwe risico’s. De kracht zit vooral in het beter prioriteren van bestaande risico’s. Organisaties beschikken zelden over onbeperkte tijd, mensen en middelen. Actuele dreigingsinformatie helpt om die beperkte capaciteit in te zetten waar deze op dat moment de meeste waarde heeft.
Volg ons op LinkedIn.